THÁCH THỨC TRONG TẬN DỤNG CƠ HỘI TỪ CÁC FTA – BÀI 2: FTA VIỆT NAM-HÀN QUỐC: “BƯỚC ĐỆM” ĐẨY NHẬP SIÊU TĂNG VỌT?

Đã hơn 2 năm kể từ khi Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-Hàn Quốc (VKFTA) chính thức có hiệu lực. Việc tận dụng ưu đãi từ Hiệp định thương mại tự do (FTA) này nhằm thúc đẩy xuất khẩu được nhìn nhận còn những hạn chế nhất định. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu lại ghi nhận tăng trưởng mạnh mẽ, đưa Hàn Quốc “soán ngôi” Trung Quốc trở thành thị trường nhập siêu hàng đầu của Việt Nam.

Nhập siêu tăng vọt.

Hiệp định VKFTA chính thức được ký kết ngày 5/5/2015 và có hiệu lực từ ngày 20/12/2015. Việc ký kết Hiệp định VKFTA đã tạo ra nhiều thay đổi, nhanh chóng gia tăng kim ngạch thương mại song phương.

Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, kim ngạch XNK đã tăng liên tục sau khi Hiệp định VKFTA có hiệu lực, từ mức 36,55 tỷ USD năm 2015 lên mức 43,57 tỷ USD vào năm 2016. Trong năm 2017, hai nước trao đổi hàng hóa đạt kim ngạch 61,56 tỷ USD, tăng mạnh 41,3% so với năm 2016 và là mức tăng cao nhất ghi nhận trong các năm gần đây. Trong tổng số 61,56 tỷ USD nói trên, NK hàng hóa có xuất xứ từ Hàn Quốc đạt 46,73 tỷ USD, tăng 45,3%. Đây cũng là mức tăng NK cao nhất từ trước đến nay. Nguyên nhân chủ yếu là do sự tăng mạnh trong NK các mặt hàng chủ lực như: Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, điện thoại các loại và linh kiện, máy móc thiết bị dụng cụ và phụ tùng…

Điểm đáng chú ý trong mối quan hệ giao thương giữa Việt Nam và Hàn Quốc suốt những năm gần đây là Việt Nam luôn nhập siêu từ Hàn Quốc. Theo số liệu của Tổng cục Hải quan, suốt giai đoạn 2013-2016, Việt Nam nhập siêu từ Hàn Quốc với mức nhập siêu lần lượt là 14,9 tỷ USD, 14,62 tỷ USD, 18,71 tỷ USD và 20,76 tỷ USD. Đến năm 2017, cán cân thương mại hàng hóa giữa hai nước mất cân bằng với mức thâm hụt lên tới 31,9 tỷ USD nghiêng về phía Việt Nam, tỷ lệ nhập siêu là 68%. So với tổng trị giá XK của Việt Nam sang Hàn Quốc trong năm 2016, mức thâm hụt này cao gấp 2 lần.

Vào khoảng giữa năm 2017, khi nhập siêu từ Hàn Quốc có sự gia tăng nhanh chóng, TS. Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương) đã bày tỏ lo ngại nhiều DN Việt không tận dụng được lợi thế của Hiệp định VKFTA. Hàn Quốc mở đường cho hàng hóa Việt Nam theo đúng cam kết, song Việt Nam XK sang Hàn Quốc không nhiều so với con số NK. Tại thời điểm đó, TS. Lê Quốc Phương đã nêu rõ, với tốc độ tăng trưởng NK nhanh chóng, chẳng bao lâu Hàn Quốc sẽ trở thành thị trường NK số 1 của Việt Nam. Ở thời điểm hiện tại, thực sự Hiệp định VKFTA đã khiến Hàn Quốc trở thành một cái tên “đình đám” trong các thị trường nhập siêu của Việt Nam. Thống kê từ Tổng cục Hải quan cho thấy, trong 6 tháng đầu năm 2018, Việt Nam nhập siêu lớn nhất từ Hàn Quốc với hơn 13,9 tỷ USD, cao hơn con số trên 13,5 tỷ USD nhập siêu từ Trung Quốc.

Ông Lê An Hải – Phó Chánh văn phòng Bộ Công Thương, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ châu Á – châu Phi (Bộ Công Thương) nhận định: Mặc dù Việt Nam đang trong tình trạng nhập siêu từ Hàn Quốc nhưng các mặt hàng NK của Việt Nam chủ yếu là máy móc thiết bị, nguyên phụ liệu phục vụ cho sản xuất. Hơn nữa, cơ cấu các mặt hàng XNK giữa Việt Nam và Hàn Quốc mang tính bổ sung cho nhau, không cạnh tranh trực tiếp. Tuy nhiên, ông Hải cũng khẳng định: Tỷ lệ tận dụng ưu đãi VKFTA của các DN Việt Nam dù khá cao so với các FTA khác, song vẫn thấp hơn các DN Hàn Quốc cũng như kỳ vọng của đôi bên. Về nguyên nhân, ông Hải cho rằng, VKFTA là một trong những FTA thế hệ mới, bên cạnh cắt giảm thuế quan còn có các điều khoản, quy định chặt chẽ liên quan tới tiêu chuẩn kỹ thuật, nguồn gốc xuất xứ, sở hữu trí tuệ… Điều này khiến các DN Việt Nam chưa kịp thích nghi, đáp ứng điều kiện để được hưởng ưu đãi. Ngoài ra, trên thực tế vẫn còn không ít DN chưa chủ động tìm hiểu thông tin về VKFTA cũng như các lợi ích từ việc cắt giảm thuế quan, dẫn đến việc bỏ qua ưu đãi chính đáng được hưởng.

Tăng tính chủ động của doanh nghiệp.

Đề cập cụ thể về tỷ lệ sử dụng Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) ưu đãi đối với các mặt hàng XK sang Hàn Quốc, theo số liệu của Cục Xuất nhập khẩu và Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), nửa đầu năm nay, với C/O mẫu AK và C/O mẫu VK, XK sang Hàn Quốc đạt tỷ lệ sử dụng ưu đãi 28%. Các DN FDI của Hàn Quốc tại Việt Nam NK nguyên liệu từ Hàn Quốc để được cộng gộp cho công đoạn sản xuất tiếp theo tại Việt Nam, từ đó dễ dàng xin C/O cho thành phẩm XK trở lại Hàn Quốc.

Đứng từ góc độ phản ánh tiếng nói của DN, ông Nguyễn Chánh Phương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA) cho biết: Hiện, giá trị XK và tỷ lệ tận dụng các ưu đãi từ VKFTA đang nghiêng về các DN FDI của Hàn Quốc đang đầu tư, sản xuất tại Việt Nam. Điều này xuất phát từ thực tế, các DN FDI của Hàn Quốc có lợi thế hiểu rõ các tiêu chuẩn, đặc trưng riêng về đồ gỗ ở thị trường Hàn Quốc. DN Việt Nam cần thời gian để tìm hiểu, nắm bắt thị hiếu của người dân Hàn Quốc, đồng thời phải nỗ lực đáp ứng các tiêu chuẩn về mặt kỹ thuật, xuất xứ hàng hóa theo quy định của FTA để được hưởng ưu đãi.

Nhiều chuyên gia đánh giá, để tận dụng Hiệp định VKFTA, trong khi Chính phủ và DN Hàn Quốc có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, cụ thể hoá một số cơ hội khá bài bản thì phía Việt Nam còn khá bị động, lúng túng. Việc tiếp cận thông tin cũng như phương pháp vận dụng ưu đãi từ Hiệp định VKFTA của DN Việt còn hạn chế.

Xung quanh câu chuyện tận dụng ưu đãi từ Hiệp định VKFTA, ông Choi Dae Kyoo, chuyên gia dịch vụ hải quan và thuế (Trung tâm Hỗ trợ FTA Hàn Quốc – Việt Nam) nêu quan điểm: Một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến DN Việt Nam chưa tận dụng tốt ưu đãi từ Hiệp định VKFTA là sự thiếu hiểu biết về phương pháp quản lý xuất xứ, phân loại danh mục trong nguồn nguyên liệu cũng những hạn chế trong việc xây dựng các chế độ công nhận lẫn nhau về chứng nhận xuất xứ.

Theo ông Choi Dae Kyoo, bản thân các DN phải có sự thay đổi, nâng cao nhận thức, kiến thức của đội ngũ nhân viên, đặc biệt là bộ phận nghiên cứu và phát triển kinh doanh trong tiếp cận với các cơ sở dữ liệu về FTA. Từ đó, DN đưa ra biện pháp ứng phó với những thay đổi cho kịp thời, phù hợp, giúp tận dụng tốt FTA. Ông Choi Dae Kyoo cũng nhấn mạnh, điều cần thiết còn là thiết lập mạng lưới chia sẻ thông tin giữa các DN chưa có kinh nghiệm với các DN đã có kinh nghiệm trong tận dụng FTA.

Ông Lê An Hải thông tin thêm, nhằm hiện thực hóa kim ngạch giao thương hai chiều Việt Nam-Hàn Quốc đạt 100 tỷ USD vào năm 2020, Việt Nam sẽ đưa ra bản dự thảo kế hoạch hợp tác với Hàn Quốc nhằm thúc đẩy XK sang nước này các nhóm mặt hàng có thế mạnh như các mặt hàng nông, thủy sản. Thời gian tới, phía Việt Nam cũng sẽ có chương trình hành động để hai bên hỗ trợ lẫn nhau, tăng cường XNK theo hướng cân bằng, giảm nhập siêu, chú trọng công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao và hàng tiêu dùng.

Nguồn: Báo Hải quan

 

Tag:

A4: 420x150 AdsA4: 420x150 Ads